Ne yani ay efsaneleri denildiğinde aklınıza sadece kurt adamlar mı geliyor?

Orta Asya ve Eski Türklerde Efsane ve İnanışlar

Türk mitolojisinde genellikle Ay kadın ya da bakiredir. Bazı mitlerde de Ay; kadın, Güneş; erkektir. Örneğin; Ay ve Güneş gökyüzünde birbirine kavuşmak için döner durur. Sadece gök kuşağı çıktığında kavuşma gerçekleşir. Bazen de Ay, Güneş’e âşıktır. Fakat aşkı karşılıksızdır. Ay’ın evleri de farklı biçimlerde karşımıza çıkar. Bazen Hilal biçiminde iken çocuk, Bedirken genç kız,  en son yaşlı olur. Sonra ölür ve kopan parçalardan Yeni Ay doğar. Doğan yeni Ayda hilalin uçları batıya dönüktür. Sebebi Güneş’e olan tutkusudur. Bazen Dolunay; yaşlanma ölüm, Yeni doğan Ay; yenilenme, gençleşme, dirilme; Hilal de olgunlaşma gibi anlamlara gelir. Bazen de ayın evreleriyle doğa olayları arasında ilişkiler kurulur. Dolunay durumunda yukarıya doğru büyüyen bitkilerin ekim zamanı ise hilal durumunda aşağıya doğru büyüyen bitkilerin ekim zamanıdır. Hilal durumunda hilalin uçları aşağı bakıyorsa yağış, yukarı bakıyorsa kuraklık olacağına inanılır.

Altay Efsanesi’ne bir göz atalım mı?

Ay ve Güneş’in olmadığı zamanlarda uçarak çevrelerine ışık saçan ve sıcaklık veren insanlar varmış. İçlerinden biri hastalanmış ve onu iyileştirememişler. Bunun üzerine Tanrı insanlara bir hediye göndermiş. Tanrı’nın gönderdiği hediye büyümüş ve iki büyük ayna olmuş. Bu aynalar gökyüzüne çıkıp çevreye ışık saçmaya başlamışlar. Gökler ve yerler aydınlanmış ve ısınmış. O günden bu yana gökteki iki ayna yani güneş ve ay dünyayı aydınlatıp ısıtmaktadır.

Türk destanlarında ay isimleri

Oğuz Kağan Destanında: Oğuz Kağan’ın annesinin ismi Ay Kağan, çocuklarının isimleri ise Kün, Ay, Yıldız, Kök, Tağ, Tengiz’dir.

Manas Destanında: Ay Çörök, Ay Hanım (Ayayım), Ay Koca, Ay Kulak, Ay Mergen, Altın Ay ve Ay Han

Başkurt Türklerinin Akbuzat Destanında: Ayhılıv

Alpamış Destanında: Berçinay

Altın Arığ Destanında: Ay Han, Ay Çarıh Han, Ay Kara Taş

Bozoğlan (Yusuf Ahmet Bey) Destanında: Ay Han

Goroğlu Destanı’nın Özbek versiyonunda: Hilalay